Św. Cecylia, Dziewica i Męczennica
Rafaello Sanzio, Ekstaza św. Cecylii
Święta Cecylia najprawdopodobniej żyła i poniosła śmierć za czasów papieża Urbana, na przełomie II i III wieku. Była osobą młodą, córką zamożnych rzymskich patrycjuszy. Z chrześcijaństwem zetknęła się już w dzieciństwie. Niestety, w zachowanych opisach jej męczeństwa trudno odróżnić fakty historyczne od legend. Cecylia jako chrześcijanka złożyła ślub czystości. Mimo że zmuszono ją do małżeństwa z poganinem Walerianem, nie tylko nie złamała ślubu, lecz jeszcze pozyskała dla Chrystusa swego męża i jego brata. Niedługo potem wybuchło prześladowanie chrześcijan. Wszyscy troje ponieśli śmierć męczeńską przez ścięcie.

Jak podają źródła, obaj bracia zajmowali się pochówkiem zamęczonych chrześcijan, czym narazili się prefektowi Almachiuszowi, który skazał ich obu na śmierć. Ich ciała odnalazła św. Cecylia, a gdy chciała ich pogrzebać przy drodze appijskiej, została pojmana i aresztowana. Próbowano ją zmusić do wyrzeczenia się wiary, a gdy to się nie udało skazano ją na śmierć. Według jednego z apokryfów kat trzykrotnie ciął ją w szyję, nie mogąc odebrać jej życia. Cecylia żyła jeszcze przez trzy dni, aż otrzymała Komunię św. i zmarła zasłuchana w śpiew chórów anielskich.
Domenichino, Św. Cecylia przed sądem (fragment)
W roku 821, w katakumbach św. Kaliksta, odnaleziono nietknięte ciało św. Cecylii i przeniesiono je do bazyliki NMP na Zatybrzu, którą wzniesiono w IV wieku na miejscu domu Świętej. Gdy w czasie remontu, w 1599 roku, kardynał Paweł Emilian Sfondrati polecił otworzyć sarkofag, okazało się, że jej ciało nie uległo rozkładowi. Kardynał zlecił rzeźbiarzowi Stefanowi Maderno uwiecznienie św. Cecylii w takiej postaci, w jakiej ją odkryto w sarkofagu.

Historycznie nie można stwierdzić, żeby święta Cecylia miała jakikolwiek związek z muzyką kościelną. W średniowieczu patronem muzyki był św. Jan Chrzciciel. Gdy w XV wieku wydrukowano Passio Sancte Ceciliae, zwrócono uwagę na zdanie: „Cecylia, grając na organach, śpiewała samemu Bogu”. Prawdopodobnie to jedno zdanie dało powód do powstania legendy.
Stefano Maderno, sarkofag św. Cecylii
Od 1561 roku św. Cecylia stała się patronką muzyki w całym Kościele katolickim. W 1583 roku Giovanni Pierluigi da Palestrina założył w Rzymie stowarzyszenie muzyczne zajmujące się propagowaniem muzyki kościelnej, zatwierdzone przez papieża Grzegorza XIII jako Kongregacja Muzyków Rzymskich pod patronatem św. Cecylii. W 1847 roku papież Pius IX przekształcił je w Akademię Muzyczną św. Cecylii (Accademia Nazionale di Santa Cecilia), istniejącą do dzisiaj.

W 1870 roku papież Pius IX zatwierdził Stowarzyszenie św. Cecylii celem odrodzenia i propagowania muzyki religijnej w duchu i intencji Kościoła, opartej na przepisach liturgicznych. Ruch cecyliański zaczął się rozwijać na całym świecie. W Polsce ideę ruchu zapoczątkował ks. Józef Surzyński w 1884 roku. W archidiecezjach zaczęły powstawać związki chórów kościelnych. Od 1994 roku istnieje Ogólnopolski Związek Chórów Kościelnych Caecilianum.
Jacques Blanchard, Św. Cecylia
Kult św. Cecylii w Polsce rozwija się od średniowiecza. W połowie XVII wieku w Warszawie istniało Bractwo św. Cecylii, które miało ołtarz w kościele pw. św. Marcina. W kościele tym, w latach 1907-10, wstawiono witraż z Jej wizerunkiem. Wizerunki św. Cecylii znajdują się również m.in. w kaplicy poznańskiej katedry (obraz namalowany przez Guercino), w kościele pw. św. Idziego w Krakowie (renesansowy posążek wyobrażający Świętą), w sandomierskiej katedrze (rzeźba św. Cecylii z XVII w).

Święta Cecylia jest patronką m.in. francuskiej archidiecezji i miasta Albi oraz archidiecezji Omaha, a także chórzystów, lutników, muzyków, organistów, poetów i śpiewaków.
Antiveduto Gramatica, Św. Cecylia z dwoma aniołami
W ikonografii św. Cecylia jest przedstawiana jako młoda kobieta w stroju z epoki, grająca na organach, harfie, lutni lub cytrze. Jej atrybutem jest: palma, lilia, harfa, organy, anioł, płonąca lampa, miecz.

Wspomnienie św. Cecylii w liturgii Kościoła obchodzi się 22 listopada, jest to jednocześnie święto wszystkich kultywujących muzykę sakralną.

oprac. Redakcja